Standard opieki okołoporodowej – podmiotowość i holistyczne wsparcie
W październiku 2025 r. podpisano nowe rozporządzenie w sprawie standardów opieki okołoporodowej, które zacznie obowiązywać 7 maja 2026 r. Jego celem jest zapewnienie kompleksowej, bezpiecznej i spójnej opieki nad kobietą i noworodkiem – niezależnie od miejsca porodu. Główny nacisk został położony na podmiotowe traktowanie kobiety, jej prawa, potrzeby i poczucie bezpieczeństwa w całym okresie okołoporodowym.
Nowy standard to odpowiedź na długo zgłaszane postulaty środowisk profesjonalnych – położnych, lekarzy, ekspertów i organizacji pacjenckich – dotyczące realnej zmiany jakości opieki. Zawiera on konkretne wytyczne, które mają ułatwić codzienną pracę personelu medycznego oraz poprawić
doświadczenia kobiet i ich rodzin.
Łagodzenie bólu porodowego – większy dostęp do znieczuleń
Jednym z najbardziej oczekiwanych elementów zmian jest poprawa dostępu do łagodzenia bólu porodowego, w tym znieczulenia zewnątrzoponowego. Nowe standardy zakładają, że każda kobieta ma prawo do informacji oraz realnej możliwości skorzystania z co najmniej jednej metody farmakologicznego łagodzenia bólu podczas porodu. To oznacza również, że szpitale będą musiały publikować na swoich stronach internetowych informacje o dostępnych metodach łagodzenia bólu.
Takie rozwiązanie ma zwiększyć transparentność i przygotować pacjentki do porodu z realnym rozumieniem dostępnych opcji. Co ważne, nie chodzi tu tylko o zapewnienie technicznej dostępności znieczulenia, ale także o systemowe podejście do łagodzenia bólu, łączące metody farmakologiczne z niefarmakologicznymi oraz profesjonalne wsparcie personelu.
Kontakt „skóra do skóry” i opieka położnicza po porodzie
Nowy standard mocno akcentuje także kwestie budowania więzi matki z noworodkiem. Po porodzie każda mama ma mieć zapewniony minimum dwugodzinny nieprzerwany kontakt „skóra do skóry”, nawet w sytuacji porodu zabiegowego, o ile stan zdrowia matki i dziecka na to pozwala. Takie rozwiązanie sprzyja stabilizacji noworodka, wcześniejszemu karmieniu piersią i budowaniu emocjonalnej więzi. Dodatkowo standardy nakładają obowiązek ochrony kobiet w sytuacjach szczególnych, np. po poronieniu, urodzeniu martwego dziecka czy noworodka z ciężkimi wadami, przed przebywaniem w jednej sali z kobietami po urodzeniu zdrowych dzieci. To ważny krok w kierunku empatii i szacunku dla przeżyć psychicznych rodzin dotkniętych stratą.
Ograniczenie medykalizacji i promocja fizjologii porodu
W nowym standardzie widoczne jest wyraźne przesunięcie od rutynowego podejścia medycznego ku modelowi bezpieczeństwa opartego na potrzebach i autonomii kobiety. Zaleca się ograniczenie rutynowych interwencji, które nie są medycznie uzasadnione, takich jak automatyczna indukcja, nacięcie krocza czy ciągły monitoring urodzeń bez powikłań.
Położne zyskują silniejszą podstawę do podejmowania decyzji zgodnych z fizjologią porodu, budowania zaufania i wspierania rodzących w osiąganiu ich celów porodowych, przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa klinicznego.
Rola ojca i wsparcie edukacyjne partnerów
Nowe standardy jasno przewidują aktywniejszą rolę partnerów, w szczególności ojców, zarówno podczas porodu, jak i w okresie przygotowań. Partner przestaje być jedynie „osobą bliską obecną przy porodzie”, a jego uczestnictwo w edukacji przedporodowej zyskuje wyraźne uznanie w przepisach. To istotna zmiana – system stawia na rodzinne wsparcie i współodpowiedzialność, rozumiejąc, że obecność i przygotowanie partnera wpływa pozytywnie na doświadczenia porodowe, relacje rodzinne i opiekę okołoporodową jako całość.
Wzmocnienie roli położnej i opieki środowiskowej
Zmiany obejmują również kwestie organizacji pracy personelu medycznego, z wyraźnym wsparciem dla położnych. Projekt nowelizacji świadczeń zdrowotnych wprowadza zasady organizacji opieki położnych w szpitalach, które nie posiadają oddziałów położniczych, ale znajdują się w znacznej odległości od porodówki. Tym samym rola położnej jako samodzielnej profesjonalistki klinicznej zostaje wzmocniona, szczególnie w ocenie stanu zdrowia kobiet w ciąży oraz w połogu.
Takie rozwiązanie może zwiększyć bezpieczeństwo kobiet w mniejszych ośrodkach i poprawić dostępność opieki w regionach, które dotychczas borykały się z ograniczonym dostępem do oddziałów położniczych.
Ułatwienia po stracie ciąży – zmiany w urlopach i zasiłkach
Od 6 sierpnia 2025 r. zaczęły obowiązywać przepisy, które znacząco upraszczają procedury związane z uzyskaniem uprawnień po poronieniu lub utracie ciąży. Dotychczas kobiety musiały dostarczać dokumentację określającą płeć dziecka, by uzyskać prawo do skróconego urlopu macierzyńskiego czy zasiłku pogrzebowego – procedura kosztowna i bardzo obciążająca emocjonalnie.
Obecnie podstawą do przyznania tych świadczeń może być zaświadczenie lekarza lub położnej potwierdzające poronienie, bez konieczności ustalania płci płodu. To duży krok w kierunku empatii systemowej i realnego wsparcia rodzin w trudnych doświadczeniach.
Rozszerzenie urlopów przy wcześniactwie (kontekst systemowy)
Warto również odnotować, że trwają wprowadzane od 2025 r. zmiany dotyczące dodatkowych urlopów dla rodziców wcześniaków lub noworodków hospitalizowanych po narodzinach. Nowe przepisy przewidują przyznanie dodatkowych tygodni urlopu rodzicielskiego, proporcjonalnie do długości pobytu dziecka w szpitalu, co otwiera więcej możliwości wsparcia rodzin po wyjściu ze szpitala.
Jest to sygnał, że polityka społeczna coraz bardziej uwzględnia zróżnicowane potrzeby rodzin w różnych sytuacjach okołoporodowych.
Podsumowanie – co położna powinna wiedzieć i jak działać
Z punktu widzenia położnej najważniejszym przesłaniem zmian jest przywrócenie kobiecie realnego głosu w procesie okołoporodowym. Nowe standardy dają narzędzia do wspierania autonomii pacjentek, promowania fizjologii porodu, zwiększania bezpieczeństwa i jakości opieki oraz budowania relacji opartej na partnerstwie z rodziną.
Praktyczna rola położnej – jako osoby prowadzącej edukację, towarzyszącej porodowi, koordynującej opiekę oraz wspierającej po stracie – zostaje wyraźnie wzmocniona. Zmiany te mogą przyczynić się do poprawy doświadczeń okołoporodowych tysięcy rodzin, pod warunkiem że zostaną wdrożone konsekwentnie i z uwzględnieniem ich sensu klinicznego oraz humanitarnego.
Celem tych reform jest nie tylko zmiana papierowych standardów, lecz także realna poprawa jakości opieki – z poszanowaniem godności, wyboru i bezpieczeństwa kobiet, noworodków i ich rodzin.
Źródła i dokumenty odniesienia:
Rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej oraz materiały informacyjne Rzecznika Praw Pacjenta dotyczące zmian w opiece okołoporodowej planowanych na 2026 rok.
