Skóra noworodka – jak o nią dbać?

Cienka i delikatna skóra noworodka czy niemowlęcia, w przeciwieństwie do skóry większości osób dorosłych, wymaga bardzo delikatnej pielęgnacji, uważnej obserwacji oraz ostrożności w stosowaniu nowych kosmetyków. Dostępne na rynku preparaty, choć przebadane dermatologicznie, u najwrażliwszych dzieci mogą spowodować podrażnienia czy alergie. Należy zatem dobrać dla dziecka odpowiednią linię kosmetyków dla niemowląt. Warto podkreślić kilka różnic w budowie układu powłokowego dziecka oraz osoby dorosłej, co najwyraźniej zaznacza się w przypadku najmłodszych –
wcześniaków. Różnice te przedstawia tabela 1.

Tabela 1. Porównanie budowy skóry osoby dorosłej i wcześniaka

Źródło: opracowano na podst. Szczapa J. (red.), Podstawy neonetologii, PZWL, Warszawa, str. 469–471.

Układ powłokowy posiada 3 warstwy, które pełnią odmienne funkcje i których budowa determinuje wrażliwość na czynniki zewnętrzne. To właśnie struktura poszczególnych warstw sprawia, że u noworodków i niemowląt znacznie częściej dochodzi do ich naruszenia.
Poszczególne warstwy skóry:

• Warstwa naskórka (epidermis) – jest pochodzenia ektodermalnego. Składa się z keratynocytów i korneocytów, czyli warstwy rogowej, która zawiera barwnik – melaninę oraz komórki Merkla i inne struktury układu nerwowego. W warstwie rogowej znajdują się także elementy układu immunologicznego, np. komórki Langerhansa. Inne warstwy naskórka to: warstwa pośrednia, ziarnista, kolczysta i podstawna. Komórki tworzące poszczególne warstwy położone są luźno, przez co stają się podatne na uszkodzenia (otarcia, pęknięcia, podrażnienia)
• Skóra właściwa (dermids, corium) – ma pochodzenie mezodermalne, składa się z włókien kolagenowych, retikulinowych i sprężystych. Zawiera również komórki łącznotkankowe, np.: limfocyty, fibroblasty, fibrocyty, mastocyty, histiocyty, naczynia krwionośne, komórki nerwowe, a także przydatki skóry, jak: paznokcie, gruczoły potowe, gruczoły łojowe, włosy. Histologicznie skórę właściwą dzieli się na następujące warstwy: warstwę brodawkową i warstwę siateczkową.
• Tkanka podskórna (subcutis) – warstwa składająca się z adipocytów i tkanki łącznej włóknistej. Zawiera włókna nerwowe, naczynia krwionośne oraz części wydzielnicze gruczołów potowych.
   

Funkcje biologiczne skóry to m.in:

• ochrona przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi: fizycznymi, biologicznymi i chemicznymi poprzez tworzenie zwartej bariery,
• regulacja termiczna oraz gospodarki wodno-elektrolitowej organizmu poprzez aktywność gruczołów potowych,
• czynności wydzielnicze i resorpcyjne, np. wydzielanie potu/łoju, oraz wchłanianie substancji, np. leków,
• udział w przemianach witaminowych (produkcja witaminy D3 wskutek pochłaniania promieni UVB),
• udział w procesach odpornościowych,
• umożliwienie ekspresji emocji poprzez mimikę, 
• tzw. funkcja wrażeniowa.
   

Skóra dojrzewa intensywnie w ciągu pierwszych 2–3 lat życia człowieka. W tym okresie należy w szczególny sposób dbać o jej ochronę przed czynnikami drażniącymi mechanicznie i chemicznie. Odczyn pH skóry stopniowo ulega normalizacji i po ukończeniu przez dziecko 3 lat zwykle jest już lekko kwaśny.

Codzienna pielęgnacja skóry

Nieodzowną czynnością higieniczno-pielęgnacyjną w opiece nad noworodkiem i niemowlęciem jest codzienna pielęgnacja skóry dziecka. Prawidłowo wykonywane zabiegi sprawiają, że bariera hydrolipidowa naskórka, choć cienka i wrażliwa, nie zostaje naruszona, a rozwój i dojrzewanie układu powłokowego przebiega bez zaburzeń. Ponadto pozbawiona otarć, odczynów i wykwitów skóra stanowi barierę chroniącą organizm dziecka przed wniknięciem patogenów chorobotwórczych. Aby układ powłokowy efektywnie wypełniał swoje funkcje, należy uważnie dobrać akcesoria i kosmetyki pielęgnacyjne. Obecnie na rynku dostępnych jest wiele linii kosmetyków dedykowanych najmłodszym. Należy pamiętać, że w ciągu pierwszych dwóch tygodni życia dziecka zaleca się przemywanie skóry czystą wodą, bez dodatków. Ponadto wielu rodziców wstrzymuje się z pierwszą kąpielą noworodka aż do momentu wchłonięcia pozostałości mazi płodowej. Mimo iż coraz popularniejsze staje się odraczanie pierwszej kąpieli oraz zwiększenie interwałów czasowych między kolejnym...