DHA w ciąży i laktacji - Wpływ na rozwój dziecka i zdrowie matki

Wśród długołańcuchowych wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (LC-PUFA) wyróżniamy kwasy omega-3, -6, -7 i -9, które różnią się budową chemiczną, a dokładnie miejscem występowania wiązania podwójnego. Spośród nich najbardziej popularne i najpowszechniej występujące w żywności są kwasy omega-3, omega-6 oraz omega-9. Z kolei do najważniejszych związków w rodzinie omega-3 należą kwas alfa-linolenowy (ALA), kwas eikozapentaenowy (EPA) oraz dokozaheksaenowy (DHA). Jakie produkty są źródłem kwasów omega-3 oraz jaki wpływ wywierają na organizm matki i dziecka w trakcie ciąży oraz laktacji? O tym w dzisiejszym artykule. 

Funkcje fizjologiczne kwasów omega-3 

Kwasy omega-3 wchodzą w skład błon komórkowych, dzięki czemu pełnią funkcję budulcową. Kwas DHA jest elementem fosfolipidów błon komórek nerwowych oraz siatkówki oka, natomiast kwas EPA stabilizuje jego obecność we wspomnianych strukturach. Dodatkowo uczestniczą w wielu przemianach metabolicznych oraz są prekursorami licznych substancji biologicznie czynnych, dzięki czemu pośrednio biorą udział w utrzymywaniu prawidłowego przewodnictwa nerwowego, regulują ciśnienie krwi oraz proces jej krzepnięcia, a także wykazują działanie przeciwzapalne [1]. Kwasy omega-3 są powszechnie wykorzystywane w terapii chorób o podłożu zapalnym oraz układu sercowo-naczyniowego. 

Kwas ALA i jego dalsze przemiany

Kwas alfa-linolenowy należy do tzw. niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych, gdyż nie może zostać wytworzony w organizmie de novo. Kwas ALA stanowi prekursor do powstawania kwasu DHA i EPA. Zakres konwersji ALA do EPA waha się od 0,3 do 8% u mężczyzn, z kolei wydajność przemiany ALA do DHA nie przekracza nawet 1%. U kobiet wartości te są nieco wyższe i wynoszą odpowiednio do 21% i do 9%. Większa wydajność tego procesu u kobiet może wynikać z większego zapotrzebowania na DHA w okresie ciąży i laktacji. Dodatkowymi czynnikami wpływającymi na wspomniane przemiany mogą być m.in. polimorfizmy genetyczne (FADS1 i FADS2), wysokie spożycie kwasów z rodziny omega-6 (np. kwasu linolowego), dostępność pierwiastków śladowych (np. cynku i żelaza), insulinowrażliwość czy poziom hormonów żeńskich [1].

Źródła kwasów omega-3

Kwasy omega-3 występują zarówno w produktach roślinnych, jak i zwierzęcych. Kwas alfa-linolenowy znajdziemy m.in. w nasionach siemienia lnianego, nasionach chia, w oleju lnianym, oleju rzepakowym, orzechach włoskich czy w niektórych nasionach roślin strączkowych. Dla osób dorosłych normy spożycia dla kwasu alfa-linolenowego wynoszą ok. 0,5% dziennego zapotrzebowania energetycznego. Jak już wcześniej wspomniano, konwersja ALA do DHA nie jest procesem wydajnym, więc zaleca się dodatkową podaż DHA z dietą bądź suplementami. Rekomendowane spożycie kwasu DHA i EPA dla osoby dorosłej wynosi 250 mg/dzień oraz dodatkowe 100–200 mg DHA/dobę w okresie ciąży i laktacji [1].

Do źródeł pokarmowych DHA należą ryby morskie (np. makrela atlantycka, śledź, łosoś, pstrąg) oraz oleje rybne i owoce morza. Można znaleźć je również w algach oraz fitoplanktonie morskim, które są wykorzystywane do produkcji wegańskich suplementów. Warto również zaznaczyć, że kobiety w ciąży oraz karmiące piersią powinny unikać spożywania ryb drapieżnych, które z racji swojej pozycji w łańcuchu pokarmowym mogą być źródłem rtęci i innych metali ciężkich. Do wspomnianych gatunków, których nie zaleca się włączać do jadłospisu, należą m.in. tuńczyk wielkooki, rekin, marlin, miecznik oraz makrela królewska. 

Kwas DHA w okresie ciąży 

Kwasy omega-3 wykazują wielokierunkowe działanie już w okresie prenatalnym. Suplementacja LC-PUFA u kobiet ciężarnych, szczególnie w ciążach zagrożonych, może wydłużyć czas trwania ciąży, zapobiec przedwczesnemu porodowi oraz okołoporodowej śmierci dziecka. Wykazano również, że wpływa na zwiększenie masy urodzeniowej dziecka bez podnoszenia ryzyka makrosomii [2]. Dodatkowo wpływa na rozwój układu nerwowego, układu mowy oraz narządu wzroku. Badania sugerują również, że odpowiednia podaż kwasów omega-3 u ciężarnych w drugiej połowie ciąży (zwłaszcza po 24. tygodniu ciąży) może dodatkowo u ich dzieci zmniejszyć ryzyko wystąpienia astmy oraz chorób infekcyjnych, poprawić rozwój psychomotoryczny oraz zmniejszyć ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 1 oraz nadciśnienia tętniczego w dorosłym życiu [3]. Kwas DHA jest transportowany przez łożysko do płodu, a jego stężenie zależy od zawartości w diecie mamy. Kwas DH...