Zabiegi kosmetologiczne w ciąży i w okresie laktacji

Coraz częściej w gabinetach kosmetologicznych pojawia się właśnie grupa kobiet w ciąży i laktacji, z potrzebą zadbania o zdrowie swojej skóry, aby w tym szczególnym czasie czuć się wyjątkowo i pięknie. Pomimo rosnącej liczby procedur stosowanych we współczesnej kosmetologii, dane dotyczące ich bezpieczeństwa u kobiet ciężarnych i karmiących piersią pozostają ograniczone. Dlatego bezpieczeństwo tych klientek nierzadko może stanowić wyzwanie dla zabiegowców.

Fizjologiczne zmiany skóry w ciąży i w okresie laktacji

Ciąża wiąże się z licznymi przemianami zachodzącymi w obrębie skóry, które wynikają ze złożonych interakcji hormonalnych, genetycznych oraz immunologicznych. Szacuje się, że ponad 90% kobiet ciężarnych obserwuje różnego rodzaju zmiany dermatologiczne, np. zaburzenia pigmentacji czy zmiany naczyniowe [1].

Zmiany pigmentacyjne

Często występująca hiperpigmentacja jest wynikiem zwiększonej aktywności melanocytów oraz nasilenia syntezy melaniny pod wpływem wzrostu stężenia estrogenów, progesteronu i hormonu melanotropowego (MSH).
Przebarwienia mogą pojawić się już w pierwszym trymestrze i obejmują przede wszystkim okolice fizjologicznie bogate w melaninę, takie jak brodawki i otoczki sutkowe, narządy płciowe oraz świeże blizny i znamiona barwnikowe. W drugim trymestrze charakterystycznym objawem jest pojawienie się kresy czarnej (linea nigra), która zwykle ustępuje samoistnie po porodzie [1–4]. Najbardziej charakterystycznym zaburzeniem pigmentacyjnym w ciąży jest melasma (ostuda ciężarnych), objawiająca się symetrycznymi, brązowymi przebarwieniami zlokalizowanymi głównie na czole, policzkach, grzbiecie nosa i górnej wardze. Jej rozwój wiąże się z nasileniem melanogenezy pod wpływem zmian hormonalnych, a ekspozycja na promieniowanie UV dodatkowo sprzyja ich powstawaniu. Do czynników ryzyka zalicza się również predyspozycje genetyczne, niedobór kwasu foliowego oraz stosowanie niektórych kosmetyków. U części kobiet ostuda może utrzymywać się także po zakończeniu ciąży [1, 6–8].

Rozstępy 

Rozstępy występują u około 90% ciężarnych i mają charakter degeneracyjny. Powstają w wyniku uszkodzenia włókien kolagenowych oraz elastynowych, które nie są w stanie sprostać intensywnemu rozciąganiu skóry. Najczęściej zlokalizowane są na brzuchu, piersiach, biodrach, pośladkach i udach. Do głównych czynników sprzyjających ich tworzeniu należą: nadmierne napięcie skóry, zmiany hormonalne, zwłaszcza związane z działaniem progesteronu oraz predyspozycje genetyczne [13–15].
Z reguły pojawiają się w drugiej połowie ciąży, mię-
dzy 5. a 7. miesiącem. W początkowej fazie są to wydłużone, nieregularne zmiany o zabarwieniu sinoczerwonym lub fioletowym, następnie ulegają stopniowemu rozjaśnieniu, przyjmując barwę białawą lub perłową. Rzadko zanikają całkowicie [5, 10].

Zmiany naczyniowe

Wzrost przepływu krwi i rozszerzenie naczyń skórnych sprzyjają pojawianiu się charakterystycznych zmian naczyniowych, do których należą: naczyniaki gwiaździste, teleangiektazje oraz rumień dłoni [1, 7]. Częstym problemem, obserwowanym u około 40% przyszłych matek, są również żylaki kończyn dolnych. Ich rozwój wiąże się ze zwiększonym ciśnieniem w układzie żylnym, zmianami hormonalnymi prowadzącymi do zmniejszenia napięcia ścian naczyń oraz uciskiem powiększającej się macicy na naczynia żylne miednicy, co może powodować uczucie ciężkości nóg, ból oraz dyskomfort, szczególnie w zaawansowanej ciąży. Większość zmian naczyniowych ma charakter przejściowy i ulega samoistnemu ustąpieniu po porodzie [1, 5, 7].

Zmiany w obrębie gruczołów łojowych i potowych oraz wpływ ciąży na choroby dermatologiczne

Zmiany hormonalne wpływają na czynność gruczołów łojowych i potowych, czego konsekwencją mogą być zmiany w wyglądzie i kondycji skóry. U części kobiet dochodzi do zwiększonej produkcji łoju skutkującej przetłuszczaniem się skóry i nasileniem zmian trądzikowych, podczas gdy u innych obserwuje się nadmierną suchość skóry. Przebieg trądziku w ciąży jest zróżnicowany – u wielu pacjentek następuje poprawa objawów we wczesnym okresie ciąży, natomiast w trzecim trymestrze może dojść do ich ponownego nasilenia, co wiąże się ze wzrostem działalności androgenów. Wzmożona aktywność gruczołów potowych sprzyja natomiast występowaniu potówek [5, 6, 14]. Podczas ciąży dochodzi również do istotnych zmian w funkcjonowaniu układu odpornościowego, których celem jest zapewnienie tolerancji immunologicznej wobec rozwijającego się płodu. Modyfikacje te mogą wpływać na przebieg wielu chorób skóry. U części kobiet obserwuje się np. złagodzenie objawów łuszczycy, łysienia plackowatego oraz bielactwa. Nie wszystkie schorzenia dermatologiczne ulegają jednak poprawie w okresie ciąży. Dochodzić może do pojawienia się lub powiększenia zmian naczyniowych, takich jak naczyniaki gwiaździste, a także do ciemnienia i zwiększenia rozmiaru niektórych znamion barwnikowych. Zmiany hormonalne i immunologiczne sprzyjają zaostrzeniu niektórych chorób przewlekłych, m.in.: atopowego zapalenia skóry, twardziny układowej, tocznia rumieniowatego układowego, porfirii skórnej oraz zakażenia wirusem HIV. Przebieg poszczególnych dermatoz jest indywidualny i zależy od wielu czynników, w tym aktywności choroby przed zajściem w ciążę oraz zmian zachodzących w układzie odpornościowym [4, 9...