W dobie dynamicznego rozwoju technologii medycznych odsetek porodów przez cesarskie cięcie uległ znacznemu wzrostowi [6–9]. Chociaż cesarskie cięcia często wykonywane są z powodów medycznych, takich jak: stan zdrowia matki, zagrożenie dla płodu czy nieprawidłowe ułożenie, rosną obawy dotyczące potencjalnych konsekwencji tego zabiegu dla mikrobioty noworodka. Zrozumienie wpływu cesarskiego cięcia na mikrobiotę jelitową niemowlęcia ma zatem ogromne znaczenie dla zdrowia matki i dziecka [10–15].
Mechanizmy leżące u podstaw wpływu cesarskiego cięcia na mikrobiotę noworodka są wieloaspektowe, jednak najbardziej kluczową różnicą między porodem siłami natury a cesarskim cięciem jest początkowy kontakt noworodka z mikroorganizmami [16].
Podczas porodu drogą pochwową noworodek przechodzi przez kanał rodny, mając kontakt z różnorodnymi mikroorganizmami matki, które stanowią pierwsze źródło kolonizacji jelit [17, 18].
Drobnoustroje te, m.in. pałeczki kwasu mlekowego (Lactobacillus) i bifidobakterie (Bifidobacterium), tworzą fundament zdrowej mikrobioty przewodu pokarmowego noworodka [19, 20].
Natomiast noworodki urodzone przez cesarskie cięcie omijają kanał rodny i są wystawione głównie na działanie drobnoustrojów środowiskowych obecnych w szpitalu oraz na skórze matki. Ta różnica w ekspozycji mikrobiologicznej może wpływać na odmienny skład i różnorodność mikrobioty jelitowej [21, 22].
Znaczenie wczesnej kolonizacji mikrobiologicznej dla prawidłowego rozwoju noworodka nie jest jeszcze do końca poznane, jednak jest bardzo intensywnie badanie. Wydaje się, że długofalowo może mieć ogromny wpływ na zdrowie każdego z nas [23, 24]. Pojawiające się dowody sugerują, że odejście od naturalnego przebiegu porodu, jakim jest poród drogą pochwową, na rzecz cesarskiego cięcia może prowadzić do zmian w mikrobiocie, które niosą ze sobą daleko idące konsekwencje [25, 26].
Zakłócenia w tworzeniu zrównoważonego i różnorodnego składu mikrobioty są powiązane z różnymi stanami chorobowymi, w tym z chorobami autoimmunologicznymi, zespołem metabolicznym, a nawet zaburzeniami psychicznymi [27–30].
Porównanie składu mikrobioty jelitowej – bakterie o korzystnym potencjale prozdrowotnym
Zarówno u noworodków urodzonych drogą naturalną, jak i za pomocą cięcia cesarskiego obserwuje się dość dużą różnorodność kolonizujących szczepów bakterii jelitowych. Niemniej całkowita różnorodność jest mniejsza u noworodków urodzonych za pomocą cięcia cesarskiego, co potwierdzono wieloma badaniami [15, 21, 26–28].
U noworodków urodzonych drogą naturalną obserwuje się istotnie większą obfitość bakterii, takich jak Bacteroides i Bifidobacterium, rozumianą jako udział masy danego szczepu w stosunku do całkowitej masy bakterii zidentyfikowanych w przewodzie pokarmowym (tab. 1) [31–33]. Szczepy Bifidobacterium są szczególnie ważne, ponieważ w ludzkim jelicie bifidobakterie należą do mikroorganizmów przeważających w okresie niemowlęcym, stanowiąc dominującą grupę drobnoustrojów u zdrowych niemowląt karmionych piersią [31, 33].
Ta dominacja wynika głównie z ich zdolności do rozkładania oligosacharydów mleka ludzkiego (HMO), czyli cukrów obecnych w mleku matki. Co więcej, ze względu na zdolność rozkładania HMO bakterie z rodzaju Bifidobacterium kolonizują jelita w ciągu pierwszych tygodni, a nawet dni życia noworodka [32].
Dodatkowo analizy wykazały, że najliczniejsze i najczęściej występujące taksony bifidobakterii w ludzkim jelicie grubym to szczepy: B. breve, B. bifidum, B. longum, B. adolescentis, B. pseudolongum, B. pseudocatenulatum oraz B. animalis subsp. Lactis [32].
Niestety, kolonizacja za pomocą tych szczepów jest obniżona i wolniejsza u noworodków urodzonych drogą cięcia cesarskiego [34]. Co więcej, obserwuje się obniżone poziomy molekuł IgG w surowicy oraz IL-12p70 w grupie dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie w porównaniu do noworodków urodzonych drogą pochwową, a stosunek IFN-γ/IL-4 był istotnie niższy w grupie dzieci urodzonych za pomocą cesarskiego cięcia w porównaniu do grupy dzieci urodzonych drogami natury. Wydaje się więc, że sposób porodu może mieć istotny wpływ na mikrobiotę jelitową i funkcje immunologiczne noworodków, potencjalnie prowadząc do zaburzenia równowagi komórek Th1/Th2 u dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie. Jest to system naczyń połączonych, a jego zaburzenie może prawdopodobnie zwiększać podatność na choroby alergiczne i autoimmunologiczne w późniejszych etapach rozwoju dzieci [34].
Zgodnie z danymi literaturowymi dzieci urodzone przy pomocy cięcia cesarskiego mają nawet 100-krotnie niższą obfitość występowania rodzaju Bifidobaterium w układzie pokarmowym w porównaniu do dzieci urodzonych drogami natury [35]. Co więcej, poród przy pomocy cięcia cesarskiego może opóźnić kolonizację gatunkami Bacteroides – może być ona opóźniona o nawet 6 do 18 miesięcy [36]. U dzieci urodzonych drogą cięcia cesarskiego obserwuje się także obniżoną kolonizację bakteriami Escherichia, które są naturalnymi kolonizatorami przewodu pokarmowego u zdrowych dzieci [34].
Dodatkowo noworodki urodzone drogą pochwową mają kontakt z mikrobiotą pochodzącą z pochwy i kału matki, co skutkuje kolonizacją ich jelit przez mikroorganizmy typowe dla dróg rodnych, takie jak Lactobacillus i Prevotella [37]. Natomiast niemowlęta urodzone przez cesarskie cięcie nie mają bezpośredniego kontaktu
z mikroorganizmami matki, przez co są bardziej narażone na kolonizację przez drobnoustroje środowiskowe pochodzące ze skóry matki, personelu medycznego lub otoczenia szpitalnego [37].
Porównanie składu mikrobioty jelitowej – drobnoustroje potencjalnie patogenne
Z drugiej strony, u noworodków urodzonych drogą cięcia cesarskiego obserwuje się istotnie częstsze występowanie bakterii potencjalnie chorobotwórczych, takich jak np.: gronkowce (Staphylococcus), maczugowce (Corynebacterium) czy Propionibacterium [37, 38].
Co więcej, u noworodków urodzonych za pomocą cięcia cesarskiego obserwuje się zwiększoną kolonizację gatunkami z grup, takich jak: Enterococcus, Klebsiella, Acinetobacter czy Pseudomonas, które są bakteriami potencjalnie chorobotwórczymi [34].
Dodatkowo u noworodków urodzonych podczas cięcia cesarskiego obserwuje się większą częstość wstępowania bakterii z grupy Clostridium, w tym Clostridium difficile [38]. Jej nadmierny wzrost jest obserwowany w warunkach dysbiozy jelit. Może ona wywoływać infekcję manifestującą się klinicznie jako rzekomobłoniaste zapalenie jelit, które najczęściej obserwowane jest jako jatrogenny efekt terapii antybiotykowej. Jednak potencjalnym stanem dysbiozy predysponującycm do nadmiernej ekspansji C. difficile są również narodziny drogą cięcia cesarskiego [38, 39].
![]()
Interakcje między potencjalnie prozdrowotnymi i patogennymi szczepami bakterii
Hurkała i wsp. potwierdzają, że noworodki urodzone przez cesarskie cięcie w warunkach szpitalnych niemal całkowicie pozbawione są prozdrowotnych bakterii z rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium w mikrobiocie jelitowej aż do 5–6 dnia życia [25]. Jednocześnie zarówno u dzieci z grupy kontrolnej, jak i interwencyjnej obecne były bakterie potencjalnie chorobotwórcze. Potwierdza to wcześniejsze obserwacje, że niemowlęta urodzone przez cesarskie cięcie szybko kolonizowane są przez mikroorganizmy pochodzące ze środowiska szpitalnego, choć nie można wykluczyć, że część z nich pochodzi ze skóry matki. Co więcej, po upływie miesiąca od porodu zaobserwowano wyraźniejsze zasiedlenie jelit przez potencjalne patogeny, co prawdopodobnie odzwierciedla naturalny proces nabywania bakterii z otoczenia – dominowały wówczas bakterie Gram-ujemne, gronkowce koagulazo-ujemne oraz enterokoki [25]. Ze względu na brak równowagi ze strony prozdrowotnych bakterii, takich jak Lactobacillus czy Bifidobacterium, bakterie potencjalnie chorobotwórcze mają możliwość niepohamowanego wzrostu w bardzo sprzyjających warunkach, jakim jest niedojrzały immunologicznie (i potencjalnie osłabiony) układ pokarmowy noworodka [25]. Dodatkowo, ze względu na brak lub znaczne obniżenie poziomu obfitości potencjalnie prozdrowotnych bakterii, bakterie potencjalnie chorobotwórcze nie muszą konkurować o składniki odżywcze z drobnoustrojami potencjalnie prozdrowotnymi. Może to prowadzić do rozwoju infekcji, a tym samym do konieczności skorzystania z antybiotykoterapii, co może jeszcze bardziej ograniczyć występowanie prozdrowotnych bakterii w przewodzie pokarmowym [11, 18].
Strategie leczenia
Ze względu na znaczącą rolę odpowiedniej kolonizacji bakteryjnej wszystkich noworodków, w tym szczególnie noworodków z grup ryzyka dysbiozy (np. po cięciu cesarskim), opracowuje się coraz nowocześniejsze metody terapeutyczne [15, 16, 25]. Wśród dostępnych metod, suplementacja probiotykami jest najczęściej stosowaną, najbardziej dostępną i ekonomiczną, a zar...
Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów
- 4 wydania magazynu "Opieka Okołoporodowa"
- Nielimitowany dostęp do całego archiwum czasopisma
- ...i wiele więcej!
Zostań częścią grona profesjonalistek świadomych opieki okołoporodowej!
Co trzy miesiące otrzymuj praktyczne artykuły i analizy przygotowane przez doświadczone położne, neonatologów, ginekologów i innych ekspertów. Rozwijaj swoje kompetencje i zapewnij pacjentom to co najlepsze.